کاخ آپادانا
آپادانا به معناي بار عام، پذيرش عموم و يا ملاقات شاه با عموم است. يکي از تپه هاي باستاني شوش به نام آپادانا ناميده مي شود. زیرا ويرانه هاي کاخي در آن جا کشف شد که به دستور داريوش هخامنشي در آنجا ساخته شده بود و براساس نبشته کشف شده به سه زبان عيلامي، پارسي باستان و بابلي به نام آپادانا خوانده ميشده است. اين کاخ ظاهرادر دوران اشکاني ويران گرديده است. داريوش هخامنشي پس از کمبوجيه و در حدود 2500 سال پيش به قدرت رسيد و شوش را به عنوان يکي از پايتخت هاي هخامنشي انتخاب کرد. او در اين شهر براي خود کاخي با شکوه ساخت که امروزه فقط ته ستون هاي آن را مي بينيم. داريوش هخامنشي کاخ خود را از سنگ و مستحکم بنا نمود .گفته مي شود براي پي کني اين کاخ 10 تا 20 متر خاک برداري گرديد. کاخ آپادانا در حدود سالهاي 518-512پ.م به فرمان داريوش بزرگ هخامنشي بنا شده است. در دوران اردشير اول آتش گرفت و بار ديگر در عهد سلطنت اردشير دوم آن را تجديد بنا و تعمير کردند.
اين کاخ احتمالاً در دوره اشکاني ويران شد. بر فراز بقاياي ساختمانهاي آن که در دوره اسلامي يک محلهي کامل شهر بنيان يافته بود آثار و بناهايي از نخستين سده هاي ميلادي ديده شده است. روي زير ستوني که از زمان اردشير دوم باقيمانده اين مطلب عنوان شده است:
"من اردشير شاه بزرگ شاه شاهان شاه کشورها شاه اين سرزمين پسر داريوش شاه گويد: داريوش پسر اردشير شاه بود .اردشير پسر خشايارشا. خشايارشا پسرداريوش شاه. داريوش پسر ويشتاسب...هخامنشي اين آپادانا رانياي بزرگ من داريوش بنا کرد. سپس در زمان نياي من اردشير اين بسوخت و به فضل اهورامزدا و ميترا من اين آپادانا را ساختم . اهورامزدا و ميترا مرا نگاه دارند."
زيباترين آثاري که از تالار کاخ آپادانا بدست آمده عبارتند از رديف کاشيهاي لعاب دار با نقوشی مانند شيرهاي غران ،گاو و سربازان سپاه جاويدان که با رنگهاي متنوع پرداخت شده اند.
دروازه کاخ آپادانا
در شرق کاخ آپادانا و به فاصله 80 متري از آن دروازهاي ساخته شده بود که آنرا دروازه کاخ آپادانا مينامند. اين دروازه بنايي است داراي تالار 4 ستون دار چنین به نظر ميرسد ارتفاع اين دروازه حدود 12 تا 13 متر مي بوده . براساس سنگ نبشته خشايار شاه که بر پايه يکي از ستونها کشف شده، ساخت اين بنا در زمان داريوش هخامنشي شروع و در زمان خشايارشاه به اتمام رسيده است. در سال 1971در کنار تا خروجي اين دروازه مجسمه اي از داريوش هخامنشي بدست آمده است. اين مجسمه از معدود پيکرها ي سه بعدي به جامانده از زمان هخامنشيان است. اين دروازه با يک راه آجر فرش که بخشي از آجرهاي آن سالم است به کاخ آپادانا وصل ميشد.
